Cuộc sống mưu sinh của người dân trên đảo vào mùa Nấm tràm Phú Quốc

Mỗi độ mưa đầu mùa trút xuống đảo ngọc (khoảng từ tháng 4 đến tháng 5 Âm lịch, và rộ thêm một đợt nhỏ vào tháng 7 - 8 âm lịch), rừng tràm Phú Quốc lại bước vào thời kỳ sinh sôi nhộn nhịp nhất. Đây cũng là lúc cuộc sống mưu sinh của nhiều người dân bản địa bước vào một nhịp điệu hối hả, mang đậm hương vị của rừng già và tình làng nghĩa xóm.

Hành trình săn "lộc rừng" từ tờ mờ sáng

Vòng đời của nấm tràm rất ngắn ngủi, chỉ kéo dài khoảng 3 đến 5 ngày sau những cơn mưa rào kèm sấm chớp. Vì vậy, công việc hái nấm đòi hỏi sự tranh thủ từng giờ:

Khởi hành trong đêm từ 3 - 4 giờ sáng, khi sương rừng còn dày đặc, người dân ở các khu vực như Bãi Thơm, Cửa Dương, Hàm Ninh hay Gành Dầu đã lục tục chuẩn bị đèn pin, dao nhỏ, bao tải hoặc giỏ tre để tiến sâu vào các cánh rừng tràm (như khu vực rừng tràm Bãi Dài, Rạch Vẹm, Vườn Quốc gia Phú Quốc).

Kinh nghiệm "đọc" rừng Nấm tràm thường mọc thành từng cụm dưới lớp lá tràm mục ẩm ướt, nơi có độ tơi xốp và ánh nắng vừa phải. Người đi hái lâu năm chỉ cần nhìn thế đất, hướng gió và độ ẩm của lớp thảm mục là đoán được "ổ" nấm. Nấm búp (nấm còn non, mũ tròn như chiếc cúc áo) luôn được săn lùng nhiều nhất vì độ giòn, vị ngọt thanh và ít đắng hơn nấm đã nở xòe.

Vất vả và hiểm nguy rình rập, mùa mưa rừng tràm ẩm thấp là môi trường lý tưởng của vắt, muỗi rừng, kiến lửa và đặc biệt là rắn lục đuôi đỏ. Người đi hái nấm luôn phải mặc quần áo dài tay kín mít, đi ủng cao su và giữ sự tập trung cao độ giữa những tán cây rậm rạp, trơn trượt.

Khoảng 8 - 9 giờ sáng, nhịp sống rộn ràng tại các chợ quê và vựa thu mua những chuyến xe máy chở đầy ắp bao nấm bắt đầu từ bìa rừng đổ ra các trục đường lớn và chợ dân sinh (như chợ Dương Đông, chợ Hàm Ninh, chợ An Thới), tạo nên một khung cảnh buôn bán tấp nập đặc trưng:

Trung bình mỗi ngày, một người chăm chỉ có thể hái được từ 10 đến 20 kg nấm, người trúng "ổ" lớn có thể đạt 30 - 40 kg. Với mức giá bán lẻ dao động từ 100.000 - 150.000 đồng/kg (tùy độ non của nấm và thời điểm đầu hay cuối mùa), mỗi chuyến đi rừng mang lại cho người dân từ vài trăm nghìn đến cả triệu đồng. Đây là khoản thu nhập đáng kể giúp nhiều gia đình trang trải cuộc sống, mua sắm vật dụng hay lo cho con cái ăn học.

Mùa nấm tràm không chỉ là câu chuyện kinh tế mà còn là sợi dây gắn kết đời sống tinh thần của người dân xứ đảo. Ngay tại các điểm tập kết, phụ nữ và người lớn tuổi trong gia đình thường ngồi quây quần để gọt bỏ phần gốc dính đất, phân loại nấm búp và nấm nở. Những mẻ nấm tươi ngon nhất được giao ngay cho các nhà hàng, quán ăn đặc sản trên đảo hoặc cấp đông để gửi đi đất liền. 

Nét văn hóa cộng đồng gắn liền với mùa nấm

Dù đi hái nấm để bán mưu sinh, người dân Phú Quốc vẫn giữ thói quen chừa lại một rổ nấm búp ngon nhất để nấu bữa cơm gia đình hoặc biếu hàng xóm, người thân.

Có thể nói, Nấm tràm Phú Quốc không chỉ là "lộc trời" quý giá mà còn là nguyên liệu để chế biến thành nhiều món ăn đặc sản vô cùng hấp dẫn, mang hương vị đậm đà khó quên của biển đảo.

Hương vị sum vầy sau giờ lao động sau một buổi sáng dầm mưa lội rừng mệt nhoài, nồi canh nấm tràm nấu cùng cá trích, tôm tươi, mực hoặc thịt bằm chính là món ăn giải nhiệt, bồi bổ sức khỏe. Vị đắng nhẹ đặc trưng nơi đầu lưỡi quyện cùng hậu ngọt thanh mát của nấm và hải sản tươi sống tạo nên bản sắc ẩm thực không thể trộn lẫn của người dân đảo ngọc Phú Quốc.

Võ Ngọc Hiếu