Nghề làm nước mắm truyền thống tại Phú Quốc không chỉ là sinh kế lâu đời của người dân xứ đảo mà còn là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, đóng góp quan trọng vào giá trị ẩm thực Việt Nam trên bản đồ thế giới.
Trải qua hơn 200 năm hình thành và phát triển, nước mắm Phú Quốc đã khẳng định được danh tiếng nhờ quy trình sản xuất thủ công nghiêm ngặt và hương vị đặc trưng không thể lẫn với bất kỳ vùng miền nào.
Bí quyết tạo nên hương vị khác biệt để có được những giọt nước mắm đậm đà, màu gián sóng sánh và độ đạm tự nhiên cao, người làm nước mắm Phú Quốc tuân thủ những tiêu chuẩn khắt khe từ khâu chọn nguyên liệu đến ủ chượp:
Nguyên liệu tinh khiết từ nước mắm Phú Quốc được làm từ 100% cá cơm tươi (chủ yếu là cá cơm than, cá cơm sọc tiêu, cá cơm đỏ) được đánh bắt tại vùng biển Tây Nam. Cá sau khi kéo lưới được rửa sạch bằng nước biển và trộn muối ngay trên tàu theo tỷ lệ vàng 3 cá : 1 muối để giữ độ tươi ngon nhất.
Muối ủ hạt già muối dùng ủ cá phải là muối hạt Bà Rịa - Vũng Tàu được lưu kho ít nhất 3 tháng nhằm loại bỏ bớt vị chát, đắng, giúp nước mắm có vị ngọt hậu tự nhiên.
Thùng gỗ bời lời cá và muối được đưa vào các thùng gỗ lớn (thường làm từ gỗ bời lời hoặc hộ phách) có sức chứa từ 12 đến 15 tấn. Quá trình gài nén và ủ chượp kéo dài hoàn toàn tự nhiên từ 12 đến 15 tháng dưới điều kiện thời tiết nắng gió đặc trưng của đảo ngọc.
Năm 2012, việc bảo tồn di sản và vươn tầm quốc tế nước mắm Phú Quốc trở thành sản phẩm đầu tiên của Việt Nam và ASEAN được Liên minh Châu Âu (EU) bảo hộ Chỉ dẫn địa lý (PGI). Đến năm 2021, "Nghề làm nước mắm ở Phú Quốc" chính thức được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Hiện nay, đặc khu Phú Quốc có hàng chục nhà thùng đang hoạt động, cung cấp ra thị trường hàng triệu lít nước mắm mỗi năm. Bên cạnh việc duy trì phương pháp chượp thủ công, các nhà thùng tại Phú Quốc cũng mở cửa đón khách du lịch đến tham quan, trải nghiệm quy trình sản xuất, góp phần phát triển mô hình du lịch văn hóa - làng nghề độc đáo.
Các thương hiệu nước mắm Phú Quốc chất lượng uy tín được du khách trong và ngoài nước biết đến như Khải Hoàn; Thanh Quốc; Thịnh Phát; Phụng Hưng; Ông Kỳ; Liên Hiệp; Hưng Thịnh và Nam Ngư…điều đó đã tạo nên một thương hiệu bậc nhất mang đậm bản sắc dấu ấn khó quên trong lòng du khách.
Thật vậy, nước mắm Phú Quốc không chỉ là một đặc sản nổi tiếng mà còn mang đậm bản sắc văn hóa, truyền thống và tâm hồn của người dân xứ đảo. Từng giọt nước mắm là kết tinh của biển cả, kinh nghiệm làm nghề lâu đời và sự cần cù, tâm huyết của những người làm mắm nơi đây. Đây không chỉ là hương vị quê hương mà còn là niềm tự hào của người dân Phú Quốc.
Việc giữ gìn và phát huy nghề làm nước mắm truyền thống Phú Quốc không chỉ bảo tồn một nét đẹp văn hóa lâu đời mà còn khẳng định giá trị thương hiệu Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Võ Ngọc Hiếu
