Nghề trồng tiêu là một trong những nghề truyền thống lâu đời và là biểu tượng văn hóa – kinh tế đặc trưng của đảo ngọc Phú Quốc. Được mệnh danh là "vương quốc hồ tiêu" của khu vực ĐBSCL, hạt tiêu Phú Quốc nổi tiếng khắp nơi nhờ vị cay nồng đậm đà, vỏ mỏng, hạt chắc và mùi thơm cay nồng đặc trưng mà khó nơi nào sánh kịp.
Nghề trồng tiêu xuất hiện tại Phú Quốc từ hàng trăm năm trước, theo chân những người dân nhập cư. Đất đảo thổ nhưỡng chủ yếu là đất cát pha sỏi và đất đỏ bazan nhẹ ở chân núi, kết hợp khí hậu nhiệt đới gió mùa đã tạo điều kiện lý tưởng cho cây tiêu phát triển. Kỹ thuật làm nọc khác với nhiều vùng tiêu dùng trụ bê tông hay cây sống, người trồng tiêu Phú Quốc truyền thống sử dụng nọc bằng gỗ lõi (gỗ chắp, gỗ sến/trao) khai thác từ rừng đảo, giúp cây bám chắc và chịu được gió bão khơi xa. Canh tác thủ công người dân ưu tiên phân bón hữu cơ (phân cá, xác mắm, phân chuồng) và hạn chế tối đa hóa chất để giữ đúng hương vị tinh khiết tự nhiên. Mùa thu hoạch kéo dài từ tháng 11 âm lịch đến khoảng tháng 2 - 3 âm lịch năm sau. Tiêu được hái hoàn toàn bằng tay, chọn lọc kỹ từng chùm chín.
Hạt tiêu sau khi hái về được chia làm 3 loại thương phẩm chính: Tiêu đỏ (hồng tiêu): Loại tiêu có chất lượng tốt nhất được chế biến, chọn lọc từ những hạt tiêu chín đỏ, cỡ lớn, tròn to phơi khô cả vỏ, loại tiêu có giá trị kinh tế rất cao; Tiêu sọ (tiêu trắng): Đây là những trái tiêu chín vàng các nhà vườn họ đem về chà vỏ lấy hạt bên trong sọ, được nhiều người thích vì tiêu này rất cay, thơm đậm đà vị; Tiêu đen: Là tiêu phổ thông, được dùng rất nhiều hầu hết các gia đình cũng như nhà hàng, tiêu này thường được phơi khô từ những trái tiêu xanh, giá cả phải chăng; Tiêu được phơi ít nhất mười hôm rồi mới sàng sẩy cho sạch bụi.
Người dân Phú Quốc bảo tồn nghề trồng tiêu không những vì mục đích kinh tế mà còn có giá trị lớn về văn hóa, du lịch. Tiêu là một đặc sản địa phương và là món quà độc đáo với khách du lịch gần xa.
Ngày nay với sự sản xuất được mở rộng, hạt tiêu không còn là loại gia vị đắt đỏ chỉ được gói trong các túi lụa của giới thượng lưu mà xuất hiện hầu hết các cối chày của các gia đình trên toàn thế giới.
Những năm gần đây, bên cạnh việc cung ứng nông sản, các vườn tiêu tại Khu vực Khu Cượng, Suối Đá, Gành Dầu hay Khu Tượng đã trở thành điểm đến du lịch sinh thái hấp dẫn. Du khách đến đây không chỉ được check-in giữa những hàng tiêu xanh mượt thẳng tắp mà còn được tự tay hái tiêu, tìm hiểu quy trình chế biến và mua đặc sản chính gốc làm quà. Việc kết hợp du lịch giúp bà con gia tăng thu nhập, bảo tồn và phát triển nghề truyền thống bền vững trước áp lực đô thị hóa.
Võ Ngọc Hiếu
